เครื่องแต่งกายไทย

ยุคก่อนรัตนโกสินทร์

สมัยสุโขทัย (พ.ศ. 1800 – 1900)

          สุโขทัย ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นราชธานีแห่งอาณาจักรสุโขทัย โดยพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ มีความรุ่งเรือง และเจริญก้าวหน้าในทุกด้านทั้งศิลปวัฒนธรรม และวิทยาการต่างๆ ซึ่งจากการศึกษาเทียบเคียงภาพศิลาจารึกวัดศรีชุม พบหลักฐานแสดงให้เห็นถึงการแต่งกายสมัยสุโขทัย ทั้งทรงผม เสื้อผ้า ผ้าห่ม เครื่องประดับ และเครื่องหอม

ลักษณะชุด

ผู้หญิง

  • ชาวบ้าน ไม่สวมเสื้อ หรือมีผ้าแถบคาดอกหรือคล้องคอ หากยังไม่แต่งงานจะสวมเสื้อรัดรูป แขนทรงกระบอก นุ่งผ้าโจงกระเบน หรือนุ่งผ้าซิ่นยาวกรอมเท้า รัดด้วยเข็มขัด หรือชายผ้าผูกเอว เป็นแบบเหน็บชายพก
  • ชาววัง ไม่สวมเสื้อ หรือสวมเสื้อรัดรูปแขนทรงกระบอก ห่มสไบผ้าจีบ นุ่งผ้าจีบยาวกรอมเท้า ทิ้งชายผ้านุ่งเป็นกาบใหญ่ทางด้านหน้าหรือด้านข้างคาดผ้ายาวทับด้วยเข็มขัดขนาดใหญ่ นิยมทำเป็นลายประจำยามมีพวงอุบะห้อยเป็นแนว

ผู้ชาย

  • ชาวบ้าน ไม่สวมเสื้อ นุ่งผ้าโจงกระเบน มีชายพกขนาดใหญ่ด้านหน้า หรือคาดผ้าแล้วทิ้งชายห้อยไว้ด้านหน้า
  • ชาววัง ไม่สวมเสื้อ นุ่งกางเกงขายาวครึ่งน่อง ขัดเขมรทับ
  • พระมหากษัตริย์ สวมเสื้อที่มีเชิงที่คอและแขน ห่มสไบทับเสื้อ นุ่งกางเกงขายาวครึ่งน่อง ทับด้วยโจงกระเบน เอวมีผ้าจีบประดับห้อยลงเป็นสองชายคาดทับด้วยปั้นเหน่ง หรือขัดเขมรทับ มีผ้าพาดไหล่ทั้งสองข้างห้อยชายผ้าด้านหลังด้านหน้าจะเป็นเป็นรูปโค้ง
ส่วนประกอบชุด

ผู้หญิง

  • ชาวบ้าน ผ้าแถบ ผ้านุ่งหรือโจงกระเบน
  • ชาววัง สไบ ผ้านุ่ง คาดผ้ายาวทับด้วยเข็มขัด

ผู้ชาย

  • ชาวบ้าน โจงกระเบน ผ้าคาดเอว (มีหรือไม่มีก็ได้)
  • ชาววัง กางเกง ขัดเขมร
ผ้าที่ใช้

ผู้หญิง

          ผ้านุ่งทอจากผ้าฝ้าย และผ้าไหม มีลวดลายดอกสีต่างๆ เช่น ดำ แดง ขาว เหลือง และเขียว ผ้ามีหลายชนิด เช่น สุพรรณพัสตร์ ลิจิตพัสตร์ จินะกะพัสตร์ ตะเลงพัสตร์ เทวครี ผ้ารัตครี และเจตครี ซึ่งเป็นผ้าที่คาดว่าทอเอง และมีนำมาจากต่างประเทศ เช่น อินเดีย และจีน

ผู้ชาย

          ผ้านุ่งทำจากฝ้าย หรือไหม ผ้ายกดอก 

ทรงผม

ผู้หญิง

  • ชาวบ้าน ผมยาว เกล้ามวยบนศีรษะ มีพวงดอกไม้หรือพวงมาลัยสวมรอบมวย หรือแสกกลาง รวบผมไว้ท้ายทอย มีเกี้ยวหรือห่วงกลมคล้องตรงที่รวบ
  • ชาววัง ผมยาว เกล้ามวยบนศีรษะ มีพวงดอกไม้หรือพวงมาลัยสวมรอบมวย หรือแสกกลาง รวบผมไว้ท้ายทอย มีเกี้ยวหรือห่วงกลมคล้องตรงที่รวบ

ผู้ชาย

  • ชาวบ้าน ผมยาว แสกรวบไว้ท้ายทอย หรือไว้ผมสั้น หรือเกล้าเป็นมวยเหนือศีรษะมีผ้าโพ
  • ชาววัง ผมยาว และนุ่นผมไว้กลางศีรษะมีปิ่นปัก หรือใช้ผ้าพันหรือโพก หรือประดับด้วยมงกุฎ หรือผมแสกกลางรวบที่ท้ายทอยรัดด้วยห่วงหรือเกี้ยว

ข้อสังเกต
          การแต่งกายของในสมัยนี้มีลักษณะคล้ายการแต่งกายสมัยลพบุรี เนื่องจากแคว้นนี้เจริญขึ้นบนดินแดนที่ขอม ลพบุรีปกครองมาก่อน

ภาพการแต่งกายหญิง สมัยสุโขทัย

ภาพการแต่งกายชาย สมัยสุโขทัย