เครื่องแต่งกายไทย

สมัยรัตนโกสินทร์ ร.1-8

สมัยรัชกาลที่ 4 พ.ศ. 2394 – 2411

          ในสมัยรัชกาลที่ 4 มีชาวต่างประเทศโดยเฉพาะชาวตะวันตกจากยุโรปเดินทางเข้ามาเพื่อติดต่อค้าขาย เข้ามาตั้งร้านประกอบอาชีพ และอาศัยอยู่ในประเทศไทย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ข้าราชการสวมเสื้อในการเข้าเฝ้า ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ข้าราชการ และประชาชนทุกระดับได้เปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมจากการไม่สวมเสื้อหรือสวมบางครั้ง มาเป็นสวมเสื้อในทุกโอกาส
การเปลี่ยนแปลงการแต่งกายในสมัยรัชกาลที่ 4 ยังเป็นคนกลุ่มเล็กๆ ซึ่งเป็นเจ้านาย ขุนนางและชนชั้นสูงเท่านั้น แต่เป็นรัชสมัยที่เป็นจุดเริ่มต้นของการนำเอาวัฒนธรรมการแต่งกายของชาติตะวันตกเข้ามาผสมผสานกับวัฒนธรรมการแต่งกายดั้งเดิมของไทย

ลักษณะชุด

          การแต่งกายระหว่างชาวบ้าน และชาววังไม่มีอะไรแตกต่างกันมากนัก ต่างกันที่เนื้อผ้า ลวดลายความงดงาม และคุณภาพของผ้า

ผู้หญิง

  • ชาวบ้าน สวมเสื้อกระบอกไว้ด้านใน แล้วห่มสไบเฉียงทับเสื้อไว้ นุ่งผ้าโจงกระเบน แต่หากทำงานคนรุ่นเก่าจะห่มตะเบ็งมานเหมือนเดิม
  • ชาววัง ห่มสไบเฉียง นุ่งผ้าจีบหน้า

ผู้ชาย

  • ชาวบ้าน สวมเสื้อกระบอก นุ่งผ้าโจงกระเบน อาจมีการผูกผ้าคาดเอวหรือไม่มีก็ได้
  • ชาววัง ชนชั้นสูง ขุนนาง นุ่งผ้าม่วงแพรโจงกระเบน สวมเสื้อนอกเหมือนพวกบ้าบ๋า (ชายชาวจีนที่เกิดในมลายู) สวมเสื้อเปิดอกเปิดคอ หรือเป็นเสื้อกระบอกแขน ราชทูตจะแต่งตัวแบบฝรั่งเวลาไปต่างประเทศ คือ สวมกางเกง ใส่เสื้อนอกคอปิด สวมรองเท้าคัทชู และตัดผมทรงฝรั่ง แต่เมื่อกลับมาประเทศไทยจะกลับมาไว้ทรงมหาดไทยเช่นเดิม
  • พระมหากษัตริย์ แต่งกายแบบยุโรปเช่น เสื้อแขนยาว กางเกงขายาว สวมหมวก สวมรองเท้า
ส่วนประกอบชุด

ผู้หญิง

  • ชาวบ้าน เสื้อกระบอก สไบ โจงกระเบน
  • ชาววัง สไบ ผ้านุ่ง

ผู้ชาย

          เสื้อกระบอก โจงกระเบน ผ้าคาดเอว (มีหรือไม่มีก็ได้)

ผ้าที่ใช้

          ในสมัยนี้ ผ้าทอโรงงานในยุโรปมีเข้ามาจำหน่ายในกรุงเทพฯมากขึ้น และแพร่ออกไปตามหัวเมืองในภาคกลางอย่างรวดเร็ว ประชาชนตามเมืองใหญ่ๆ ต่างหันมานิยมใช้ผ้าทอผ้าพิมพ์จากโรงงานในยุโรป เนื่องมาจากการปฏิวัติอุตสาหกรรมเกิดขึ้นแล้วในทวีปยุโรป ทำให้สามารถผลิตผ้าที่มีคุณภาพดีกว่าผ้าทอมือในประเทศ และส่งเข้ามาขายในราคาที่ถูก เป็นเหตุทำให้การทอผ้าในกรุงเทพฯ เริ่มหายไป

ผู้หญิง

  • ชาวบ้าน นุ่งผ้าลาย
  • ชาววัง ผ้ายก ผ้าตาด  

ผู้ชาย

  • ชาววัง ผ้ายก ผ้าตาด
ทรงผม

ผู้หญิง

          ผมทรงปีก

ผู้ชาย

          ผมทรงมหาดไทย 

ภาพพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลที่ 4 ทรงฉลองพระองค์เสื้อนอกเปิดพระศอพระภูษาโจงกระเบนแบบไทย

ภาพสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินีทรงแต่งพระองค์แบบโบราณ ห่มพระภูษาตาด